Bolje obrazovanje za bolji svet!

A better education for a better world!

06 Sep

  • By Aleksandra Karadzic
  • In Članci
  • Comments Off

Obrazovna struktura stanovništva i razvoj sistema obrazovanja odraslih u Republici Srbiji od 2000. godine do danas

 

U Srbiji je pitanje obrazovanja odraslih pokrenuto 2001. godine sa dokumentom koji je izradio Tim za obrazovanje odraslih i doživotno obrazovanje pod nazivom „Strateški pravci razvoja obrazovanja odraslih”. U ovom dokumentu se ističe da je obrazovanje odraslih ključ za rešavanje sledećih problema: unapređenje međuljudskih i međuetničkih odnosa; unapređenje ljudskih prava i građanskih sloboda; zaštita životne sredine, zaštita i unapređenje zdravlja; ishrana stanovništva, briga za roditeljstvo i porodicu; emancipacija žena; zaštita i emancipacija hendikepiranih, marginalnih i ugroženih grupa; zapošljavanje stanovništva; ekonomski rast; unapređenje produktivnosti i ekonomske efikasnosti; postizanje ličnog identiteta i pronalaženje smisla života. 

Po popisu iz 2002. godine u Srbiji je bilo 232.925 nepismenih lica, što je 3,5% od ukupnog stanovništva starijeg od 10 godina. Nepismenost je i dalje u većoj meri karakteristika ženskog stanovništva. Prema podacima iz 2002. godine u Srbiji bio je 35.271 nepismen muškarac i čak 197.654 žene ili 1,1% nepismenih muškaraca i 5,7% žena unutar stanovništva starijeg od 10 godina. Od ukupnog broja nepismenih u Srbiji gotovo ¾ starije je od 65 godina. Struktura stanovništva starijeg od 15 godina prema školskoj spremi daje nam sledeću sliku na osnovu popisa iz 2002. godine: bez školske spreme 357.552 ili 5,66%, sa nepotpunim osnovnim obrazovanjem 1.022.974 ili 16,8% i sa osnovnim obrazovanjem 1.509.462 ili 23,88% stanovnika. 

 

Vlada Republike Srbije usvojila je 28. decembra 2006. godine još jedan strateški dokument koji je od velikog značaja za obrazovanje odraslih, a u pitanju je „Strategija obrazovanja odraslih”. U „Strategiji” je istaknuto da se obrazovanje odraslih posmatra kao osnovni instrument za socijalno-ekonomsku transformaciju i razvoj. Akcioni plan za sprovođenje strategije obrazovanja odraslih u Republici Srbiji donet je 2009. godine. Iste godine donet je i Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja. Ono što je značajno u ovom zakonu, a nalazi se u članu 117, jeste da se uvodi institucija andragoškog asistenta.

Strategiju razvoja obrazovanja do 2020. godine Vlada Republike Srbije donela je 2012. godine. Ova strategija se bavi utvrđivanjem svrhe, ciljeva, pravaca, instrumenata i mehanizama razvoja sistema obrazovanja u Republici Srbiji. Ono što je istaknuto u ovoj strategiji, a što je važno kada je u pitanju obrazovanje odraslih, jeste činjenica da je potrebno da najmanje 7% populacije odraslih u Republici Srbiji bude obuhvaćeno programima obrazovanja odraslih do 2020. godine.

Potrebu za uvođenjem funkcionalnog osnovnog obrazovanja odraslih kao aktivne mere u sistem obrazovanja Republike Srbije ističu aktuelni podaci o obrazovnoj strukturi stanovništva starijeg od 15 godina. Prema podacima popisa iz 2011. godine, 2,68%, tj. preko 164.884 stanovnika starosti 15 godina i više nema završen nijedan razred osnovne škole, 677.499 ili 11% populacije ima nepotpuno osnovno obrazovanje, a 1.279.116 ili 20,76% stanovnika ima završenu osnovnu školu. Ovo znači da čak 34,4% stanovnika Republike Srbije, tj. oko 2,1 milion lica ima samo stečeno osnovno obrazovanje ili manje od toga. Od ukupnog stanovništva starijeg od 10 godina bilo je 127.463 nepismenih, odnosno 1,96%.

Funkcionalno osnovno obrazovanje odraslih razvijeno je uz podršku projekta „Druga šansa” – Razvoj sistema funkcionalnog osnovnog obrazovanja odraslih u Srbiji. Cilj ovog projekta je da se izgradi moderan sistem funkcionalnog osnovnog obrazovanja u Srbiji, koji će doprineti zapošljavanju radne snage, kao i smanjenju siromaštva, društvenoj koheziji i ekonomskom razvoju zemlje. Osnovni podzakonski akt na osnovu koga se ostvarivao Program ogleda FOOO jeste „Pravilnik o programu ogleda funkcionalnog osnovnog obrazovanja odraslih”. 

Nacrt Zakona o obrazovanju odraslih odobrila je Vlada i poslat je u Skupštinu krajem 2011. godine. Na sednici Petog vanrednog zasedanja Narodne skupštine Republike Srbije, koja je održana 25. juna 2013. godine, usvojen je Zakon o obrazovanju odraslih, prvi put u istoriji Srbije. Ovim zakonom uređuje se obrazovanje i celoživotno učenje odraslih kao deo jedinstvenog sistema obrazovanja u Republici Srbiji. Ovaj zakon predviđa da FOOO postaje sastavni deo redovnog školskog sistema, predviđa i omogućavanje poboljšanja obrazovne politike, a time i bolju uposlenost i smanjenje siromaštva. Razlozi za donošenje ovog zakona jesu nepovoljna obrazovna struktura stanovništva na osnovu popisa iz 2002. i 2011. godine. Odrasli koji stiču osnovno obrazovanje jesu lica starija od 15 godina. Donošenjem Zakona o osnovnom obrazovanju odraslih, koji je počeo sa primenom od 1. januara 2014. godine, program „Druga šansa“ zakonom je preveden u redovan sistem obrazovanja. 

Jedan od osnovnih problema FOOO jeste osipanje polaznika. Razlozi za odustajanje od školovanja višestruki su, ali jedan od osnovnih i glavnih razloga jesu finansijski problemi i problemi sa refundiranjem troškova za prevoz. Pored finansijskih problema, javljaju se i lični/privatni problemi, kao i problemi iz okruženja. Zbog toga je neophodno kreirati odgovarajući mehanizam za kontrolu osipanja polaznika. Put ka daljem razvoju i istraživanjima FOOO u Republici Srbiji otvoren je i treba da ide uzlaznom putanjom. Svest o značaju i važnosti obrazovanja odraslih mora se razvijati putem medija, ali isto tako su izuzetno važni i državni podsticaji za ovu sferu obrazovanja. Orijentacija prema modernom, finansijski i socijalno efikasnom obrazovanju odraslih može dovesti do druge šanse u životima hiljada ljudi.

 

Literatura:

  1. Statistički godišnjak Jugoslavije 2002, Beograd: Savezni zavod za statistiku, 2002.
  2. Školska sprema, pismenost i kompjuterska pismenost, Beograd: Republički zavod za statistiku, 2013.
  3. Zakon o obrazovanju odraslih,  Beograd: Službeni glasnik RS br. 55/2013.
  4. Strategija razvoja obrazovanja u Srbiji do 2020. godine,  Beograd: Službeni glasnik RS br. 107/2012.
  5. Medić, Snežana, Milanović, Mirjana, Popović, Katarina, Despotović, Miomir, Funkcionalno osnovno obrazovanje odraslih – programski prosvetni ogled kao aktivna mera, Beograd: Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za pedagogiju i andragogiju, 2009.

 

 

Autor: Jelena Lilić, master istoričar. Završila sam istoriju na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Odmah po završetku studija počela sam da radim u okviru programa osnovnog obrazovanja odraslih, gde sam neprocenjivo iskustvo stekla radeći u Kazneno-popravnom zavodu u Sremskoj Mitrovici kao nastavnik istorije i preduzetništva. Pobedila sam na konkursu „Digitalni čas” Ministarstva trgovine, turizma i telekomunikacije u školskoj 2018/2019. godini sa temom „Istorijski izvori”. Trenutno sam zaposlena u dve škole – OŠ „Milivoj Petković Fećko” u Platičevu, kao nastavnik istorije, i OŠ „Ivo Lola Ribar” u Rumi, kao nastavnik istorije i preduzetništva u okviru programa osnovnog obrazovanja odraslih. Sebe smatram „modernim” nastavnikom, tj. nastavnikom koji prati i primenjuje moderne tehnike učenja i podučavanja u nastavi. Zainteresovana sam za sve što je u vezi sa nastavom: metodikom, predmetom koji predajem, didaktikom, pedagogijom i psihologijom. Cilj mi je da pomognem učenicima u ovom i ovakvom svetu u kojem živimo, da im pomognem da zavole i neguju svoju istoriju i kulturnu baštinu, ali da isto tako neguju toleranciju i različitost i da, pre svega, budu dobri ljudi.